Tháng Hai năm 2023, một cơn mưa bất chợt trút
xuống Hanoi, kéo theo tiếng chuông xe đạp vang
vọng từ ngõ nhỏ phía sau chợ Đồng Xuân. Cô gái
trẻ đi bộ qua bến xe, tay cầm vé số cũ, áo khoác
ướt sũng — nhưng không ai nhận ra cô. Dù đã từng
sống ở đây, giờ đây mọi thứ đều khác: điện thoại
không còn dùng được, người dân mua đồ bằng phiếu,
và trên tường nhà cao tầng, dòng chữ “Bảo vệ an
ninh quốc gia” in chìm trong lớp bụi.
Từ hôm đó, cô sống trong căn nhà thuê cũ ở phố
Cửa Bắc — nơi mà trước kia từng có một đứa trẻ
bị đánh đập vì nói tiếng Pháp quá nhiều. Mỗi
sáng, cô phải xếp hàng trước cửa hiệu gạo công
lập, chờ đến lượt lấy hai cân lúa. Một buổi trưa,
khi mở tủ gỗ cũ để tìm thuốc, cô chạm vào một
chiếc áo dài đen, may bằng vải tơ tằm Việt Nam
thời tiền chiến, bên trong giấu một tấm ảnh cũ:
một thiếu nữ đứng cạnh người đàn ông mặc vest,
tay cầm quyển sách tên Đại Nam thực lục.
Ngày thứ ba, cô thấy mình xuất hiện trên màn
hình truyền hình dân dụng — hình ảnh một cô gái
bị mất tích từ năm 1978, tên là Lê Thị Minh Anh.
Không ai tin cô là chính mình, dù cô biết rõ
giọng nói của mình khi gọi điện về nhà cũ. Nhưng
khi cô bước vào nhà, bà cụ bán bánh đa ở đầu hẻm
nhìn cô rồi lặng lẽ quỳ gối, khóc: “Con… con đã
trở về.”
Cô chưa kịp hiểu, thì đêm đó, cô bị cảnh sát bắt
giữ vì “lưu trú trái phép tại khu vực quân sự”,
với lý do cô mang theo một chiếc đồng hồ cổ có
dấu hiệu của mật vụ Pháp. Khi bị đưa vào phòng
giam, cô phát hiện một quyển sổ ghi đầy chữ viết
tay: “Nếu con đọc được điều này, nghĩa là mẹ con
đã chết vì bảo vệ di sản văn hóa”. Trong túi áo,
cô tìm thấy một mảnh giấy viết: “Cháu là con gái
duy nhất của người đã cất giấu tài liệu lịch sử
cuối cùng.”
Trong đêm ấy, cô đứng dậy, đi bộ xuyên qua khu
phố tối, vượt qua hàng rào thép gai, đến tận sân
ga tàu cũ nơi ngày xưa mẹ cô từng gửi thư cho
cha. Cô đặt chiếc áo dài lên ghế đá, rồi rút ra
một cuộn phim đen — không phải phim ảnh, mà là
bản sao các bản thảo cổ, ghi chép về việc người
Pháp đã tháo dỡ ký ức dân tộc qua hệ thống giáo
dục.
Sáng hôm sau, cô quay lại chợ Đồng Xuân. Không
ai hỏi cô là ai. Nhưng khi cô đứng yên, một bé
gái nhỏ chạy tới, cầm chiếc nón lá cũ, nói: “Chị
ơi, chị có nhớ hôm em thất lạc ở đây không?” Cô
nhìn kỹ — gương mặt giống y chang cô lúc còn nhỏ.
Chiếc nón lá được đặt lên đầu cô. Mưa lại rơi.
Và lần đầu tiên, cô cảm thấy ấm áp — như thể cả
thành phố đang thở lại.
